Stadsnatuur is goed voor het klimaat

SP-raadslid Remine Alberts in gesprek met ecologisch groenbeheerder Henk Damen

Amsterdam is één van de groenste steden van Nederland, met dank aan alle tuindorpen, tuinsteden, parken, volkstuincomplexen, heemtuinen, duizenden bomen, gedeelde binnentuinen en de vele gevel-, balkon- en moesbakken van betrokken bewoners. Dat groen is nodig: stadsnatuur zorgt voor luchtzuivering en afkoeling in tijden van klimaatverandering.

‘Er zijn meer diersoorten in deze stad dan in de polder’
Henk Damen, hoofdbeheerder natuurgebied De Vrije Geer

Hovenier Henk Damen is ecologisch geschoold en trots op de wilde stadsnatuur van Amsterdam. Er is in de stad méér flora en fauna dan in andere steden en zeker ook méér dan in de polders om ons heen. ‘Daar heerst monocultuur want dat is beter voor de boer,’ zegt Henk Damen. ‘In de stad zijn ontzettend veel plant- en diersoorten. Ecologisch groenbeheer stimuleert dat. Ecobeheer betekent meewerken met de natuur, zeg maar begeleid laten verwilderen. Dat je de sloot op zo’n manier baggert dat je geen schade aanricht en je de waterdieren een kans geeft een ander plekje te zoeken. Simpele maatregelen die vaak ook nog een stuk goedkoper zijn.’

SP-raadslid Remine Alberts houdt zich bezig met groenbeheer, natuur en mlieu, ook vanuit de Provinciale Staten. Ecologisch groenbeheer vindt zij belangrijk voor Amsterdam als duurzame stad. Ze noemt drie bedreigingen: ‘1. Amsterdam klinkt in en zakt letterlijk naar beneden; 2. de stille, bijna vergeten groengebieden, zoals het Rembrandtpark, worden steeds intensiever gebruikt door zonaanbidders met barbecues; en 3. de festivals hebben negatieve gevolgen voor het stadsgroen. Nee, dat groen “veert niet na afloop vanzelf terug”. Veel natuur is juist verdwenen als het festivalterrein wordt afgebroken.’

‘Stadscomposthopen: dat scheelt twee keer in de kosten’
SP raadslid Remine Alberts, woordvoerder duurzaamheid en infrastructuur

Henk Damen: ‘In het Sloterpark zaten bijvoorbeeld lepelaars te broeden. Er kwam een festival en daarna waren de lepelaars mooi vertrokken. Het viel alle groenbeheerders op. Hé, de lepelaars zijn weg. Jammer, want lepelaars zijn bijzondere en beschermde vogels. Hun nesten zijn zeer kwetsbaar.’

‘Veel beleidsmakers denken dat de lepelaars het wel redden in de Oostvaardersplassen. Maar redt Amsterdam het zonder de lepelaars?,’ vraagt Remine Alberts zich filosfisch af. ‘Wij willen toch dat Amsterdam groen blijft? Groen zal ons beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering. Groen zuivert de lucht, het dempt het verkeerslawaai en houdt de straten koel. Dat kunnen struiken zijn maar ook groendaken en groenstroken. En natuurlijk de stadsparken en tuindorpen.’

Henk Damen vindt het jammer dat beleidsmakers zich vaak laten gekmaken door de waan van de dag. Groenbeheer is nou typisch iets voor de lange termijn. En daarbij is het visuele effect soms ondergeschikt aan de duurzaamheid. Henk Damen: ‘Je kunt bijvoorbeeld plannen of je ergens onderhoudsintensieve haagjes plaatst die elk jaar gesnoeid moeten worden, of dat je lage struikjes aanplant die weinig onderhoud vragen. Hetzelfde effect, een stuk voordeliger. Het geld wat overblijft kunnen we besteden aan nieuw groen. Dat vereist visie.’

‘Maar ook lef van bewoners,’ vult Remine Alberts aan. ‘Kijk maar naar De Vrije Geer. Het is te danken aan activistische bewoners in Nieuw-West dat dit prachtige stukje wilde stadsnatuur er is.’ De Vrije Geer, waarvan Henk Damen het beheer doet, is inderdaad een schoolvoorbeeld van bewonersactie. De gemeente wilde het stuk grond bebouwen maar de bewoners wilden juist dat het groen bleef. Zij hadden liever ooievaars dan nieuwbouwhuizen. Het Comité Behoud Weilandje Vrije Geer verzamelde in 1995 voldoende handtekeningen om het allereerste burgerreferendum van Amsterdam te laten plaatsvinden. Een grote meerderheid van de Amsterdammers was voor behoud van De Vrije Geer en de bouwplannen verdwenen in de prullenbak. ‘Nu zijn er inderdaad ooievaars,’ stelt Remine Alberts tevreden vast. ‘Op een nest’.

De gemeente zal slimmer moeten omgaan met de budgetten voor groenbeheer, vinden zowel Henk Damen als Remine Alberts. ‘Neem nou composteren,’ zegt Remine Alberts. ‘De gemeente betaalt nu twee keer: één keer om het plantsoenenafval naar de compostverwerker te brengen en één keer om het als compost weer terug te kopen. Als je een gemeentelijk compostterrein aanwijst ben je van allebei de kosten in één keer verlost. Er is vast wel ergens plaats voor een stadscomposthoop.’

‘Maar voordat je dat doet,’ waarschuwt Henk Damen, ‘Ga eerst praten met de groenbeheerders en met de bewoners. Dát zijn de professionals en de gebruikers. Die hebben kennis van zaken. Groen laat zich niet bepalen op de tekentafel van een ontwerper.’ Remine Alberts knikt: ‘Als iets dat bewijst, dan is het wel het drama van het Oosterpark. Laat die een les zijn voor alle parken die moeten worden aangepakt. Het stadsdeel heeft niet geluisterd toen groenbeheerders en bewoners aangaven dat de bomen met natte wortels in de waterplassen stonden en dat de lentebolletjes nergens opkwamen. In plaats daarvan maakte men zich druk om wifiverbindingen en extra verharde paden waar vrachtwagens overheen kunnen als er een podium moet worden opgebouwd.’

‘En dat is jammer’, besluit Henk Damen. ‘Natuurlijk kun je doorslaan in eco-ideologie. Stadsnatuur is geen onaangetaste natuur. Een oerbos in een stad is natuurlijk onzin. Maar stadsnatuur is ook geen groen strand voor louter het plezier van luidruchtige badgasten, recreanten en feestgangers. Stadsnatuur is onze directe connectie met planten en dieren. Die geven ons rust, stilte en ontspanning. Het is niet voor niets, hoor, dat in steden waar heel weinig stadsnatuur is, zoals Londen en Parijs, de mensen gestrester zijn en er ook meer geweldsdelicten zijn. Dat klinkt misschien als een gevaarlijke uitspraak, maar ik denk dat het klopt.’

Henk Damen werkt voor de gemeente Amsterdam en is hoofd groenbeheer Stichting de Vrije Geer. Hij werkt op ecologische basis, waardoor De Vrije Geer veel wilde natuur kent. De Vrije Geer zou een rol kunnen gaan spelen als onderdeel van de Groene As, een ecologische verbindingszone tussen Amstelland en Spaarnwoude. Dit is door diverse oorzaken nog niet het geval, bijvoorbeeld steile kade muren, asfalt en huizen. In de Vrije Geer groeien onder meer de echte koekoeksbloem en de rietorchis, verder is het een broedplaats voor de ooievaar, roerdomp, kleine karekiet, blauwborst en veel andere vogels. De beheergroep bestaat uit een groep vrijwilligers die onder deskundige leiding het Natuurpark Vrije Geer beheert als een ecologische zone. Veel vrijwilligers hebben een cursus gevolgd bij Landschap Noord-Holland. Door al deze inzet zijn er op het park vele soorten insecten en vogels gesignaleerd. Ook grazen er vijf schapen van een Oudhollands ras.

Remine Alberts is gemeenteraadslid voor de SP in Amsterdam en tevens lid van de Provinciale Staten Noord-Holland. Ze houdt zich bezig met groenbeheer, infrastructuur, natuur, landbouw en milieu. Als kind ging Remine Alberts, geboren en getogen Amsterdammer, wandelen bij Wandelsportvereniging Pontania in de Wagenaarstraat. De ene week liepen de kinderen tien kilometer door Amsterdam en de andere week wandelden ze ‘buiten’, bijvoorbeeld een route in de omgeving van Hilversum of Amersfoort. Op de terugweg mochten ze dan altijd naar de speeltuin. De vroege ervaring met natuurwandelingen heeft haar een levenslange liefde voor groen gegeven, net als de volkstuin van haar ouders aan de Oosterringdijk in Amsterdam-Oost, waar nu het Science Park is.

Dit heeft de SP bereikt op het gebied van duurzaamheid, in samenwerking met andere partijen die voor duurzaamheid zijn
Autoverkeer wordt geweerd uit delen van de binnenstad (Spui en Koningsplein)
Scooters mogen niet meer op het fietspad maar moeten naar de rijbaan
Er is meer ruimte voor fietsers en er zijn meer fietsenstallingen
Buurten buiten de ring krijgen een opknapbeurt in de openbare ruimte door de Werkbrigade
Er is een duurzaamheidsfonds opgericht
Er is nieuw beleid voor de rondvaartbranche gemaakt, waardoor die veel schoner wordt
Er is extra geld voor de stadsparken
Inwoners van Amsterdam krijgen gratis advies door een professional over energiebesparing in huis
Er is een Agenda Dieren 2015-2018 opgesteld voor een diervriendelijk Amsterdam