Ruim baan voor de scharrelondernemers

SP-raadslid Helmie Bijleveld in gesprek met sociaal ondernemer Nies Medema

Kleine zelfstandigen, creatieve zzp’ers, kunstenaars en sociaal ondernemers die starten vanuit een uitkering hebben het in Nederland moeilijk. Ze lopen tegen allerlei wetgeving aan en blijven daardoor hangen op de armoedegrens, waar ze moeizaam een klein inkomen bij elkaar scharrelen. Amsterdam, onder aanvoering van de SP, ontwikkelt innovatief beleid dat die drempels kan wegnemen, zodat het scharrelondernemerschap een belegde boterham oplevert.

‘Controle is goed, vertrouwen is beter’
Nies Medema, sociaal ondernemer en adviseur voor de gemeente

Het idee van scharrelondernemerschap is begonnen in Breda, vertelt Nies Medema, sociaal ondernemer en adviseur voor de nieuwe gemeentelijke werkgroep Ruimte voor initiatief. ‘De Vrije Uitloop in Breda is een coöperatie van dertien kleine ondernemers die een bedrijfje ontplooien met behoud van uitkering. Deze scharrelondernemers kunnen als coöperatie de overheadkosten delen, de boekhouding uitbesteden én, niet onbelangrijk, collectieve afspraken maken met de Dienst Werk, Participatie en Inkomen (WPI) en het UWV zodat ze als piepkleine ondernemers niet worden tegengewerkt.’

Op eigen benen staan als kleine ondernemer. De gemeente Amsterdam is bezig met innovatief beleid dat mensen met een uitkering meer ruimte geeft voor het starten van een bedrijf.

Makkelijk is dat niet. SP-raadslid Helmie Bijleveld, die zelf ooit als scharrelondernemer met een grafisch ontwerpbureau aan de weg timmerde, ziet veel frustratie bij kleine ondernemers die gedonder hebben met klantmanagers bij uitkeringsinstanties. Er zijn veel hekjes gesloten die open kunnen. Vooral in de hoofden van de instanties. ‘Het is belangrijk dat zij leren meedenken en meekijken naar de mogelijkheden en niet meer uitgaan van wat niet mag en niet kan en wanneer iemand te veel verdient.’

Eigenlijk moeten instanties leren omdenken: cliënt first, klantmanager second. Nies Medema knikt instemmend. ‘ZZP’ers op de armoedegrens kampen vaak met een “dubbeldip”. Ze hebben het zwaar met ondernemen én hebben te maken met een klantmanager die vraagt waar die vijf sollicitaties per week blijven. ‘De sociale dienst is gelukkig bezig met een omslag. Controle is goed maar vertrouwen is beter,’ zegt ze.

‘Er zijn veel hekjes gesloten die open kunnen’
SP-raadslid Helmie Bijleveld, woordvoerder Werk en Inkomen

Nies Medema nam twee jaar geleden deel aan de Burgertop Amsterdam, waarbij gewone Amsterdammers bij elkaar kwamen om te praten over allerlei onderwerpen. Aan de tafel van Nies Medema, tafel 30, gingen burgers in gesprek over ondernemen vanuit de bijstand. Nies Medema: ‘We hadden zo’n goed gesprek dat we ter plekke een denktank oprichtten. Na de burgertop is Tafel 30 nog een paar keer bij elkaar gekomen. Samen hebben we een voorstel geschreven voor het stadsbestuur, over hoe ondernemen vanuit een uitkering beter geregeld kan worden.’

Dat viel samen met een verzoek namens kleine ondernemers aan de raad van ondernemer Jackie Andrews. Tot groot genoegen van Nies Medema nam wethouder Arjan Vliegenthart (Werk, Inkomen en Participatie) de aanbevelingen van Tafel 30 en hun verzoek ter harte.

Voordat scharrelondernemers op eigen benen kunnen staan moet de gemeente een mentaliteitsverandering ondergaan: stoppen met ontmoedigen, beginnen met meedenken.

Ook stuurde Nies Medema mails aan wethouder Laurens Ivens om hem ertoe te bewegen met maatschappelijke initiatieven en ambtenaren samen te leren hoe de gemeente beter kan inspelen burgerinitiatieven en wijkondernemers. De tweede mail werd in 10 dagen tijd mee ondertekend door 65 betrokkenen, van buurtmoestuiniers tot hoogleraren. Nies Medema: ‘Dat heeft geleid tot een innovatieve aanpak, het project Ruimte voor initiatief, waarbij ambtenaren en burgers slimmer samenwerken. Het programma ‘Meer ondernemen’ is een goed voorbeeld van deze aanpak. Zo zijn er nog vijf programma’s over meer over groen, zorg, sociaal ondernemerschap en financiering.’

‘Mooi dat de ideeën van gewone Amsterdammers via zo’n burgertop bij de ambtenaren terechtkomen die de plannen maken, de beleidsmakers,’ vindt Helmie Bijleveld, die trots is dat Amsterdam de uitdaging aangaat om het strenge uitkeringsbeleid van de kabinetten Rutte I en II om te buigen naar iets waar de Amsterdammers wat aan hebben, iets dat werkt.

Het logge gemeenteapparaat met vele ambtenaren direct koppelen aan kleinschalige initiatieven en ondernemende burgers in de wijk is een belangrijke verschuiving. Nies Medema: ‘Er zijn veel welwillende ambtenaren maar de centrale stad staat vaak ver af van wat er in de wijken gebeurt. Daarom is het goed dat dit nu verandert.’ Helmie Bijleveld: ‘Amsterdam is een stad van creatieve, eigenzinnige en ondernemende types. We moeten richting een economie waar initiatieven van onderop worden aangemoedigd en ondersteund, een “scharreleconomie”. Dat is goed voor de vrouw die een nagelsalon wil beginnen en het groepje studenten dat een cateringbedrijf wil opzetten, maar ook voor de vijftiger die lastig aan de bak komt en bijvoorbeeld iPadlessen wil geven aan ouderen. Zij hebben allemaal baat bij een nieuwsgierige en faciliterende houding van de overheid, de gemeente, de ambtenaren. Niet korten maar creëren!’

‘Ondernemerschap betekent “je eigen werk genereren”. Dat is niet hetzelfde als “veel geld verdienen”. Dat wil de Hollandse koopman nog wel eens vergeten,’ vult Nies Medema aan. ‘Voor scharrelondernemers is het belangrijker om betekenisvol werk te doen dan om uit te groeien tot een beursgenoteerd bedrijf.’ Helmie Bijleveld sluit zich bij deze woorden aan: ‘Juist de kleine ondernemers moeten we als samenleving koesteren en op weg helpen. Ik ken een schoonmaker die drie flexcontracten had en droomde van een eigen bedrijfje. Met diezelfde klantenkring zou hij ongeveer hetzelfde inkomen houden, maar beter zijn tijd kunnen indelen en de werkzaamheden op een betere manier kunnen aanpakken. Doordat hij drie stapelbanen had kon hij geen energie opbrengen voor de ontwikkeling van een eigen zaak. Kijk, en dát is nou zonde.’

Nies Medema is sociaal ondernemer. Als eigenaar van multimediabureau Jonge Sla organiseert ze programma’s op het snijvlak van media, kunst en maatschappij. Ze is onder meer adviseur voor de gemeente Amsterdam voor innovatief beleid en ondersteunt startende ondernemers met training en netwerkbijeenkomsten.

Helmie Bijleveld is projectleider Digitaal Werken bij gemeente Amstelveen en gemeenteraadslid voor de SP. Ze is afgestudeerd aan de Gerrit Rietveld Academie en was mede eigenaar van Half Twee, een ontwerpbureau voor bijzondere grafische vormgeving. Ze is al jaren actief bij de SP. In de periode van 2006 tot 2010 was ze deelraadslid namens de SP in het voormalige stadsdeel Zeeburg. Daar voerde zij binnen en buiten de deelraad actie tegen de marktwerking in het welzijnswerk. Ook organiseerde zij onder meer mee aan een actie tegen achterstallig onderhoud van de woningen aan de Zeeburgerdijk. Vanaf maart 2017 zit ze in de gemeenteraad als woordvoerder Werk en Inkomen.

Project Ruimte voor Initiatief
Met het project Ruimte voor Initiatief kijkt de gemeente Amsterdam samen met initiatiefnemers uit de wijk naar een nieuwe manier van (samen)werken. Het stadsbestuur heeft een aantal projecten aangewezen die dienen als voortrekker van het experiment. Voor de meeste maatschappelijke initiatieven is de sociale ‘impact’ (een verbetering in het leven van deelnemers of van de buurt) de kern van de onderneming. Voorbeelden van initiatieven voor scharrelondernemers zijn Leerwerkbedrijf Meevaart, de Noorderparktrust, de Lucas Community en Bed in de buurt. Meer weten? Kijk HIER voor informatie.

GEÏNSPIREERD? KIJK OP WWW.ONDERNEMENMETEENUITKERING.NL